Is België een kunstmatige staat uitgedacht door de Europese grootmachten? Of bestaat er zoiets als een ‘Belgische identiteit’ met oude en diepe wortels? Voor een antwoord op die vragen moet je de politieke voorlopers van het huidige land onder de loep leggen. Want wie wil begrijpen wat er in 1830 gebeurde, moet veel verder in het verleden duiken. Dat is precies wat Guy Vanthemsche en Roger De Peuter doen. Hun boek omspant meer dan 2000 jaar geschiedenis, van de Kelten tot vandaag. En omdat politiek niet alles verklaart, krijgen ook sociale, economische en culturele factoren hun rechtmatige plaats.
BELGIE 2000 JAAR GESCHIEDENIS
BIEDT EEN OMVANGRIJKE
EN ZORGVULDIGE GESCHIEDSCHRIJVING
De schrijvers
Guy Vanthemsche is emeritus hoogleraar hedendaagse geschiedenis aan de Vrije Universiteit Brussel en Roger de Peuter is docent aan de Vrije Universiteit Brussel en docent aan de universiteit in Utrecht. Beide schrijvers hebben het aangedurfd om de geschiedenis van België niet te laten beginnen in1830 toen de zuidelijke Nederlanden zich afscheiden van de noordelijke Nederlanden. Dit boek begint ruim 2000 jaar eerder...
De opzet van het boek
Zoals gezegd begint het boek niet met 1830 maar ruim 2000 jaar eerder. Dit bepaalt meteen de opzet van het boek. Het eerste tijdperk dat wordt aangesneden gaat over de Kelten. In die tijd duikt ook de naam België op namelijk in 'De Bello Gallico' van Julius Caesar. Maar het historisch België valt weer niet samen met het huidige België. In de 17de eeuw werd deze naam gebruikt om de zuidelijke Nederlanden aan te duiden.
Van oorsprong was België dus Germaans. In dit deel worden de Romeinse invloeden besproken en dit hoofdstuk eindigt met conclusies. Daarna volgen er hoofdstukken over de Frankische tijd, het vorstendom etc... Zo worden 10 perioden besproken. Het boek eindigt met de metamorfose van een natiestaat. Die begon na 1945, de Tweede wereldoorlog. In alle hoofdstukken komen waar het kan de sociale, economische, culturele en religieuze aspecten aanbod. Die aspecten hebben België gevormd volgens de schrijvers en kunnen dus niet worden weggelaten.
De vroege vorming van België
Oorspronkelijk was België Germaans, de Keltisch tijdperk. De Romeinen onder leiding van Caesar veroverden dit gebied. Er ontstond een Gallo-Romeinse samenleving. Dit had gevolgen voor de orde van de samenleving. Er ontstond een wereldwijde samenleving met onderlinge handel. Er kwam een vorm van markteconomie. En er kwam een alfabet met in de kielzog geletterdheid. Het tijdperk van de Frankische koninkrijken zorgde voor de komst van het Frans, een Romeinse taal. Een deel bleef Germaans/Vlaams (Nederlands) spreken. Deze periode zorgde dus voor de tweetaligheid. België is daar niet uniek in volgens de schrijvers. Ook Zwitserland is tweetalig. De schrijvers gaan uitgebreid in op de verklaringen die er zijn voor de taalgrenzen zoals die zich nu voordoen waarbij zij vooral vraag trachten te beantwoorden waarom men Nederlands is blijven spreken in het noordwestelijke deel van België.
Het christendom
Maar er valt meer te vermelden want ook het christendom kreeg in deze Frankische periode vat op België. Dit was een proces waarbij de Germaanse religie niet geheel werd vervangen door het christendom maar vooral werden dezelfde zaken opnieuw gevormd, in Roomse vormen. Zo leefden oude Keltisch-Germaanse geloofspraktijken als verering van voorouders en amuletten voort in Roomse vormen, namelijk in heiligen en relikwieën. Dat zorgde er voor dat het christendom diep verankerd werd in de samenleving
De breuk van 1830
Van 1814 tot 1830 waren de zuidelijke Nederland onderdeel van het koninkrijk van koning Willem 1. Deze koning voerde een machtspolitiek waarbij hij de Reformatorische kerk verkoos boven het Rooms Katholieke kerk. Daarnaast was hij een autocraat. Hij vervreemde door deze manier van regeren zowel de Katholieke Kerk als liberalen van zich. Dit zijn de voornaamste oorzaken die ten grondslag liggen aan de afscheiding van de zuidelijke Nederlanden. De natiestaat België ontstond. Ook Frankrijk had daar zijn inbreng in. Dit komt uitgebreid in dit boek aan de orde.
Corrigeren van verkeerde beelden
Wat de schrijvers vooral willen corrigeren is het beeld dat in de schoolboeken terecht is gekomen. Namelijk dat er een algemene revolte was van het Belgische volk voor onafhankelijkheid. Maar zo ging het niet want het ontstaan van België was ongepland en was vooral een complex proces waarbij elk burger zijn eigen motief had. Zo waren de Katholieken bang dat hun kerk ten onder zou gaan en de liberalen moesten niets hebben van de machtspolitiek van koning Willem 1. Daarbij was niet iedereen gelukkig met de afscheiding van 1830. Ook de natiestaat België bleef Oranjefans houden.
Geen Vlaams en Waals volk
Ook de Vlamingen kozen vrijwillig voor de staat België. Zij werden niet gedwongen zoals thans wordt beweerd door de Vlamingen. De Belgische Revolutie van 1830 weerklonk namelijk ook in het Vlaamssprekende deel van het land. Het land was weliswaar tweetalig maar hoofdzakelijk eenduidig voor de onafhankelijkheid. Kortom de schrijvers willen voorkomen dat het verleden van België een grabbelton wordt waar men wat uit grabbelt om zo de eigen politieke koers te versterken. Zo merken ze op: "Alle opvattingen die uitgaan van een 'Vlaams' en een 'Waals' volk zijn duidelijk anachronistisch. Bij het uitbreken van de revolutie was de Belgische identiteit nog in ontwikkeling. Van een Vlaamse en een Waalse identiteit was nog helemaal géén sprake. We zullen zien dat ze pas ontstonden binnen het kader van de Belgische staat".
De metamorfosen
Het laatste hoofdstuk behandelt de periode na 1945. De titel van het hoofdstuk luidt: "De metamorfosen van een natiestaat". In deze periode vindt er mechanisatie van de landbouw plaats. Er komen minder landbouwers en minder arbeiders in de landbouw. De verdienste in de landbouw nam echter wel af met alle gevolgen van dien. Vele Belgische landbouwers kampen nu met financiële problemen. Ze zien de toekomst somber in... Daar komen ook nog eens de milieuregels bij vanuit Brussel!
Daarnaast verloor België zijn kolonies Daartegenover staat wel dat België het voortouw nam in de opbouw van de Europese Unie en dat Brussel de regeringsstad werd van de EU.
Doorgaande taalstrijd na 1945 leidt tot gewesten in België
De taalstrijd nam tussen Wallonië en Vlaanderen in alle hevigheid toe. Vlaanderen werd in deze periode steeds zelfbewuster. De Vlamingen deden er alles aan om de verfransing van hun gewest tegen te gaan. Zo ontstond er een kloof tussen Wallonië en Vlaanderen en ontstond er een Vlaams en Waals gewest. De tweedeling werd na 1945 steeds meer een feit. Die tweedeling was al opgang gekomen tijdens de eerste - en vooral de tweede wereldoorlog. In de eerste Wereldoorlog bijvoorbeeld was Frans de gangbare taal in het leger. Met al gevolgen van dien. Zo kregen Franssprekende militaire hogere functies. In de tweede wereldoorlog werd het nog erger. Veel Vlamingen stonden in tweede wereldoorlog aan de kant van de Duitsers en hoopten dat Walen door de Duitser naar Frankrijk zouden worden gedeporteerd. De Vlamingen hoopten op een zelfstandige Vlaamse staat. Die verdeeldheid zette nog verder door na 1945.
Ontkerkelijking
Eén van de oorzaken zou ook de ontkerkelijking kunnen zijn. Dit komt in dit boek niet aan de orde. In de jaren 60 van de vorige eeuw nam namelijk door secularisatie de macht van de Roomse kerk ook in België af. Hierdoor brokkelde mogelijkerwijs de onderlinge binding tussen de bevolking af. Ook dit zou de verdeeldheid tussen de Walen en de Vlamingen bevorderd kunnen hebben.
Beoordeling
Guy Vanthemsche en Roger de Peuter hebben een lijvige pil geschreven over België. In dit boek proberen zij het historisch proces van het ontstaan van de natiestaat België zo getrouw en zorgvuldig mogelijk weer te geven. Verkeerde beeldvorming over het verleden schrijven zij naar het rijk van de fabelen. Zo was er in 1830 toen België zich afscheidde van Nederland nog geen tweedeling in België zoals nu het geval is. Ook de Vlamingen kozen bewust voor een zelfstandig België.
Wie meer wil weten over het ontstaan van de natiestaat België kan om dit boek niet heen.
Het boek is bestelbaar bij:
https://www.epo.be/nl/boeken/9789462674561/belgie-guy-vanthemsche-roger-de-peuter
