De kortste geschiedenis van het oude Rome

Samenvatting

Het Romeinse Rijk is onmiskenbaar een van de invloedrijkste beschavingen uit de geschiedenis. Het kende een bloeitijd van maar liefst 500 jaar en besloeg een oppervlak van ruim vijfentwintig moderne landen, van Saoedi-Arabië tot Oekraïne en Engeland. Politiek, wetten, filosofie en architectuur zoals we die nu kennen vonden er hun oorsprong, evenals onze Romeinse cijfers, de kalender, aquaducten en beton. Samen met de Grieken legden de Romeinen de basis voor de westerse beschaving.

Historicus Ross King neemt je mee van de stichtingsmythes van de stad tot de neergang van het rijk. Hij laat je kennismaken met de keizers en krijgers, de gekken en opstandelingen, de kunstenaars en gladiatoren die verantwoordelijk waren voor de opkomst, de heerschappij – en uiteindelijk de ondergang van het Romeinse Rijk.

Het oude Rome leeft slechts nog voort in de herinnering

Kort maar krachtig
Ross King is het gelukt om de kortste geschiedenis te schrijven over het oude Rome. Het boek is leesbaar geschreven. Ook al ontkom je er niet aan dat ook bij de kortste geschiedenis er toch nog veel namen en gebeurtenissen de revue passeren. Maar ondanks zijn beknoptheid geeft Ross King de lezer genoeg stof tot nadenken mee. Hij bespreekt namelijk de bronnen kritisch en maakt steeds afwegingen. Interessant is bijvoorbeeld het gedeelte over keizer Nero. Hij liet veel christenen ombrengen maar was dit omdat hij hen de brand van Rome in de schoenen wilde schuiven zoals de geschiedschrijver Tacitus beweerde of was die vervolging om andere redenen? De geschiedschrijver Suetonius bijvoorbeeld vermeldt wel de christenvervolging onder Nero maar niet dat dit is naar aanleiding van de brand van Rome, merkt Ross King op.

Is Babylon Rome?
Nog een nadenkertje. Onder Nero zouden er volgens de traditie twee bekende martelaren zijn geweest: Paulus en Petrus. Ross King zet er vraagtekens bij of die verhalen echt kloppen. Volgens sommige historici is er geen bewijs dat Petrus ooit een voet zette in Rome. Petrus zou in het oude Rome zijn geweest, zo meent men op grond van 1 Petrus 5,13 waar hij schrijft dat hij in Babylon is. Maar dit kan niet gaan om het oude Babel want dat lag al eeuwen in puin. Daarom wordt aan Rome gedacht.
Overigens wordt in het Bijbelboek Openbaring de stad Babylon beschreven als een stad gelegen op zeven bergen (Openbaring 17,9). Rome lag op zeven heuvelen en dat was alom bekend. Kortom werd en bewust verhuld gesproken over Rome door Babylon te gebruiken om geen slapende honden wakker te maken zodat de christenen nog meer verdacht en vervolgd werden? Dus uit 1 Petrus 5,13 zou je kunnen opmaken dat Petrus in Rome was.

“Hier blijkt het verstand dat wijsheid heeft. De zeven koppen zijn zeven bergen, waarop de vrouw zit.” (Openbaring 17:9)

De stad op zeven bergen heeft een zéér bloedig verleden
Ross King beschrijft ook de ontstaansmythe van de stad op zeven heuvelen. Het verhaal van de wolfskinderen, Remus en Romulus en later de roof van de Sabbijnse maagden. De archeologie laat een ander ontstaan zien van Rome, zo merkt Ross King op. Toch vertelt deze mythe mijns inziens stiekem wel de roerige geschiedenis van het oude Rome. Romulus doodde zijn broer Remus en dat past goed in de geschiedenis van het oude Rome. De stad is gebouwd op veel bloedvergieten van de volken rondom het oude Rome en veelal ook zelfs van bloedverwanten (diverse burgeroorlogen).

Het oude Rome kende verschillende burgeroorlogen, vooral tijdens de late republiek. De bekendste zijn de Burgeroorlog tussen Sulla en Marius (88 v.Chr. 87 v.Chr.) en de Burgeroorlog tussen Caesar  en  Pompeius (49 v.Chr.-45 v.Chr.) Deze oorlogen werden gekenmerkt door politieke conflicten en machtsstrijden tussen het volk (plebs) en de patriciërs, die leidden tot grote veranderingen in de Romeinse samenleving en politiek (bron: Wikipedia)

Een Pyrrhusoverwinning
Oorlogen waren er met onder andere de Grieken en de Feniciërs. Die laatste zaten op Sicilië. Door de expansie van Rome kwamen ze in elkaars vaarwater. Er waren om die reden 3 Punische oorlogen. Hannibal is de meest bekende aanvoerder van de Feniciërs. Hij kwam met zijn olifanten over de bergen heen. Over het water durfden de Feniciërs het niet langer omdat Rome inmiddels ook een vloot had. Ze hadden een Fenicisch schip weten te bemachtigen en dit 1000 keer nagebouwd. Uiteindelijk wist Rome de Punische oorlogen te winnen. Ook de Grieken kregen het lastig. Zo wist Pyrrhus net aan te winnen van de romeinen maar hij zei wel: nog zo'n overwinning er we zijn er niet meer. Van zijn machtige leger waren nog maar weinig soldaten over. Hier komt de naam Pyrrhusoverwinning vandaan.

Tarquinius Superbus
Het roerige verleden tekent zich in de Etrusken koningen. De laatste koning was Tarquinius Superbus. Zijn zoon verkrachte de deugdzame vrouw Lucretia. Dit was de druppel die de emmer deed overlopen. De bevolking kwam in opstand en verjoeg Tarquinius. Rome had nu geen koning meer en werd een republiek.
Onder de republiek waren er de consuls die een zekere macht hadden maar die werden wel in het gareel gehouden door de senaat. Ross King beschrijft de opkomst van machtige generaals onder het kopje 'Gewelddadige mannen'. Zij zorgden voor de neergang van de republiek.

Gewelddadige mannen
Sulla was er zo eentje. Later een man als Pompeius die als generaal aan de oostkant het rijk uitbreidde (veroverde Jeruzalem) en de macht naar zich toetrok. Maar vooral ook Julius Caesar die aan de westkant Gallië zijn triomfen haalde. Het was Farao Ptolemaeus die meende Caesar een dienst te bewijzen door Pompeius om te brengen maar dit vond Caesar geen goed idee. Pompeius was namelijk met zijn dochter getrouwd geweest. Caesar liet Ptolemaeus ombrengen maar diens zus Cleopatra wist de dynastie te redden door zich te laten naakt te laten wikkelen in een kleed. Dit kleed rolden ze voor Caesar en zo ontstond hun relatie...
Caesar werd in de senaat gedood vanwege zijn ambities en het vernederen van de senaat. Later volgde zijn stiefzoon Octavianus hem op. Ook dit ging niet zonder slag of stoot. Octavianus nam de naam Augustus (Verhevene) aan. Onder hem kwam er het zogenaamde pax Romana, de romeinse vrede. Augustus was een tactisch bestuurder die de senaat in ere hield. Hij noemde zich geen koning wat daar hadden de romeinen een slechte ervaring mee (bijv. Tarquinius Superbus).

De val van het 'eeuwige' Rome
Ross King beschrijft de keizers die Augustus opvolgden tot aan de val van Rome. Er waren ook zeer slechte keizers bij maar de vraag is van uit welk perspectief een keizer slecht is. Bijv. omdat hij christenen wreed vervolgden of om allerlei andere redenen? Diverse volkeren zoals de vandalen en de hunnen (onder Attila) verwoestten Rome. Einde oefening zou je zeggen en ook de dichters zoals Vergilius die spraken van het eeuwige Rome (Roma aeterna) zaten er toch flink naast, zou je zeggen. Ross King komt nog met een schrale troost. Rome leeft nog voort in de literatuur en in de herinnering. Nog steeds wordt deze klassieke taal en literaire werken van Romeinse schrijvers bestudeerd. De kerkvader Augustinus echter schreef naar aanleiding van de val van Rome een boek 'De stad van God' (De Civitate Dei). Hij stelde dat niet Rome eeuwig is. Elke stad op aarde vergaat. Eeuwig is de stad van God zoals die bezongen wordt in Psalm 87. Die stad leeft niet voort in de herinnering maar in de werkelijkheid. Over die stad worden zeer heerlijke dingen gesproken...

Ross King heeft een mooi boek geschreven over het oude Rome. Wie meer wil weten over deze oude stad kan niet om dit bondige boek heen. Ross King die ook romanschrijver is, is namelijk een boeiende verteller.

Het boek is bestelbaar bij:
De kortste geschiedenis van het oude Rome - Ross King - De Bezige Bij