Een wervelende en persoonlijke geschiedenis over Amerika en Europa in turbulente tijden, vol dilemma's over democratie, economie en oorlog In Europa kent bijna niemand hem. Toch hoort Harry Hopkins bij de handvol mensen die bepalend waren voor het lot van ons continent en ons land. Hopkins was een voormalige welzijnswerker in de armste buurten van New York. Uiteindelijk werd hij de rechterhand van president Roosevelt, raakte hij bevriend met Churchill en onderhandelde met Stalin. Hij werd de stuwende kracht achter de New Deal en, na 1940, achter het geallieerde bondgenootschap dat uiteindelijk nazi-Duitsland op de knieën kreeg.
Het wervelende Wisselwachter gaat over de grote politieke bewegingen van de jaren dertig en veertig. Tegelijk vertelt Geert Mak een intieme geschiedenis van een politieke familie, de vrouwen en mannen die in die jaren het Witte Huis bevolkten. Op ongekende wijze schetst Mak het beeld van een tijd vol dilemma’s over democratie, economie en oorlog. Het zijn vraagstukken die ons maar al te bekend voorkomen.
Geert Mak laat historisch lichtvallen
op man in de schaduw van Franklin Roosevelt
In de schaduw
Harry Lloyd Hopkins was, als adviseur de schaduw van Franklin Delano Roosevelt die van 1933 tot 1945 president was van de Verenigde Staten. Geert Mak beschrijft in Wisselwachter de levensloop van Hopkins, evenals het leven van Franklin en zijn vrouw Eleanor Roosevelt. Geert Mak ziet Hopkins als een wisselwachter. Iemand die de wissels omzet zodat de trein de juiste koers verkrijgt maar wel zelf op de achtergrond blijft. Dat was precies de rol van Hopkins, de man in de schaduw van Roosevelt. Hoewel Roosevlet hem bijna in 1938 president wilde maken omdat hij heet wat rustiger aan wilde doen. Echter Hopkins lag niet goed in de markt en dat zou de Democraten weleens op kunnen breken. Mak tekent hem mooi. Lange tengere man met gele vingers van de rook die ook nog eens een buitenechtelijke affaire had gehad. Om die reden koos Roosevelt toch weer voor het presidentschap.
Zorgen
Roosevelt wiens voorvader uit Zeeland kwam, maakte zich zorgen om de buitenlandse situatie in Duitsland. In 1938 had Hitler Sudetenland in Tsjechië ingelijfd (Duits sprekend gedeelte). In München had de Engelse president Neville Chamberlain Hitler een go gegeven in het kader van zijn appeasement politiek, verzoenende politiek. Chamberlain wilde zo een tweede wereldoorlog voorkomen. De eerste wereldoorlog was al erg genoeg. Hier maakte Roosevelt zich zorgen over. In Engeland kwam gelukkig Churchill op want die was fel tegen deze appeasement politiek. Hij wilde Hitler juist aanpakken en afstoppen... Toch werd Amerika pas actief toen in 1941 Japan de oorlogsvloot van Amerika in Pearl harbor aanviel. Aanvankelijk wilde de generaals Japan als eerste aanpakken maar Roosevelt en Hopkins wilde eerst Europa bevrijden. Er ging dus een wissel om... In 1945 beëindigde Truman de oorlog die Japan uitvocht door twee atoombommen te gooien. Amerika had niet meer de puf om nog te vechten. Ook met Rusland die veel veroverd had werd een deal gesloten in Potsdam (Berlijn) in 1945. Stalin was echter niet zoveel beter dan Hitler. Onder zijn bewind zijn er miljoenen onschuldigen omgebracht. Maar de geallieerden hadden niet meer de power om dat aan te pakken.
New Deal
Samen met Roosevelt probeert Hopkins de crisis van de dertiger jaren het hoofd te bieden en maatschappelijke hulp te verlenen aan hen die door de crisis worden getroffen door de zogenaamde New Deal. Roosevelt wordt door de bevolking als ‘Grote Redder’ beschouwd en samen met Hopkins legt hij de basis voor sociale voorzieningen. Roosevelt is een bestuurlijk talent en legt een grote mate van activiteit aan de dag met projecten voor werklozen en armoede in het zuiden van de Verenigde Staten. Zo won hij als democraat de zwarten kiezer. De zwarte kiezer stemde voorheen namelijk op de Republikeinen want het was immers president Abraham Lincoln, een Republikein die de slavernij afschaften. De Democraten in het zuiden waren tegen deze afschaffing. Bij Roosevelt gingen dus de wissels om. Daar had ook Hopkins de wisselwachter zijn aandeel in...
Martha Gellhorn en rapportage van de New Deal
Zij was half-joods en één van de verkenners ten tijde van de New Deal. Zij moest kijken hoe de New Deal was aangeslagen. Hoe de mensen in de café 's spraken over deze aanpak. Ze had ook goede contacten met Eleanor en beiden vonden Churchill een opruier. Ze meenden dat hij Roosevelt opruide tot de oorlog en op macht belust was om zo de Engelse wereld (Engeland en Amerika) machtig te maken.
Overigens sloeg de New Deal goed aan en veel zwarte aanhangers van de Republikeinen, de partij van Abraham Lincoln die de slavernij afschaften, gingen over naar de Democraten.
New Deal en Marshallplan
Marshall was in de oorlog generaal maar hij is in Europa vooral bekend geworden door zijn Marshallplan, toen hij minister Buitenlandse Zaken was na de oorlog onder Truman. Dit plan had als doel om na deze oorlog met Amerikaanse financiële steun herstel tot stand te brengen. Het Marshallplan heeft wel wat weg van de New Deal maar dan gericht om het herstel en de wederopbouw van Europa. Dit om weer een sterke internationale handelspartner te hebben en een buffer te vormen tegen de Sovjet-Unie om te voorkomen dat die West-Europa ook inpikt... Het paste ook in de Truman-doctrine. Truman sprak van containment (indamming) van de macht van de Sovjet door landen die niet-communistisch waren economisch en soms ook militair te steunen.
Tijdens een speech op 12 maart 1947 zei de president tegenover het Congres hierover onder meer:
Ik geloof dat het de politiek van de Verenigde Staten moet zijn om vrije volken te ondersteunen tegen
dreiging door gewapende minderheden of door buitenlandse mogendheden. Ik geloof dat vrije volkeren hun eigen bestemming moeten kunnen bepalen. Het zaad van totalitaire regimes wordt gevoed door miserie en tekorten. De vrije volkeren moeten kunnen rekenen op onze steun.
Ontwikkelingen in Duitsland
Roosevelt onderkent het gevaar van het opkomende nationaal socialisme in Duitsland en Hitler. Hij ziet in Europa “een enorme explosie” van geweld. Een Amerikaanse journalist beschrijft in 1936 de massale militaire parades met de woorden: “De verbazingwekkende mate waarin Duitsland, toen al, was voorbereid op oorlog benam me de adem”. Roosevelt zag dit.
Defensie
Roosevelt zag de noodzaak van defensie en wil een ‘twee-oceanen marine’ opzetten. Het feit dat het Amerikaanse leger niet op een oorlog is voorbereid, baart hem zorgen. Hij zegt in 1939 in de Senaat: “Als de grenzen van de Rijn worden bedreigd dan wordt de rest van de wereld dat ook. Zodra die door Hitler zijn doorbroken is de Duitse actieradius onbeperkt” Amerika blijft neutraal maar Roosevelt wil zich wel voorbereiden “op het onvermijdelijke”. Toch is hij na de Duitse inval in Polen niet bereid om troepen te sturen al neemt de internationale spanning toe. De Amerikaanse bevolking voelt niets voor deelname aan een oorlog. De tijd is nog niet rijp... Pearl Harbour moet nog komen...
Churchill
Groot Brittannië heeft geen geld om in wapens te investeren en daarom vraagt Churchill aan Roosevelt om militaire hulp. Hopkins investeert in defensie en Roosevelt betuigt zijn steun aan Churchill door oorlogsmaterieel uit te lenen. Een toespraak van Hopkins in december 1940 vormt een keerpunt en daarna ontmoet hij Churchill. Vanaf maart 1941 wordt Hopkins een soort plaatsvervangend president. Roosevelt voorziet dat Amerika bij de oorlog in Europa betrokken zal raken maar hij moet rekening houden met de stemming in zijn land: “Ik wacht tot ik in die situatie wordt geduwd". In de samenwerking tussen Amerika en Engeland speelt Hopkins een belangrijke rol. Toen Hopkins bij Churchill voor het eerst was geweest maakt Churchill een vreugdedans. Eindelijk iemand die hem begreep hoewel Hopkins juist links en progressief in de politiek en Churchill was rechts en conservatief.
Stalin
Hopkins ontmoet Stalin en waarschuwt hem voor Operatie Barbarossa, de Duitse inval in Rusland. Dit wordt een keerpunt in de relatie tussen de Verenigde Staten, Groot Brittannië en de Sovjet Unie. Het Atlantic Charter ontstaat dat na de oorlog de basis voor het Handvest van de Verenigde Naties zal worden.
De grote tankslag bij Koersk – “alles rook, stof en vuur” – vormt een keerpunt aan het oostelijke front. Stalin krijgt meer invloed in het kamp van de geallieerden. Maar hij zal later zijn deel helaas pakken en houden. Hij deed feitelijk niet veel onder voor Hitler...
Pearl Harbor
De Japanse aanval op de Amerikaanse basis Pearl Harbor verandert de Amerikaanse positie. Roosevelt zegt tegen Hopkins: “Als dit bericht juist is dan is de beslissing ons uit handen genomen” . Duitsland verklaart Amerika de oorlog en Roosevelt maakt zich zorgen over de marine die niet groot genoeg is om zowel in de Atlantische Oceaan als in de Pacific te strijden. De zich ontwikkelende oorlogsindustrie heeft een positief effect op de economie. Dit pakt gunstig uit. Nu Hitler Amerika de oorlog heeft verklaard kan Roosevelt Amerika voorbereiden op een oorlog.
Aan het einde oorlog
De gezondheid van Roosevelt gaat achteruit (hij had al heel lang polio). Bij de conferentie in Jalta blijkt dat zijn krachten nog verder zijn afgenomen. De toekomst ziet hij positief tegemoet evenals de samenwerking met de Sovjet Unie. Daarvan zegt Roosevelt: “dat we vreedzaam met hen kunnen optrekken zover we maar in de toekomst kunnen kijken” (p. 523). Maar Truman slaat een ander toon aan door op de conferentie in Potsdam te vermelden tegen Stalin dat Amerika een atoombom heeft (Stalin wist dit al via spionage) en door er twee te gooien op Japan..
Het wervelende Wisselwachter gaat over de grote politieke bewegingen van de jaren dertig en veertig. Tegelijk vertelt Geert Mak een intieme geschiedenis van een politieke familie, de vrouwen en mannen die in die jaren het Witte Huis bevolkten. Op ongekende wijze schetst Mak het beeld van een tijd vol dilemma’s over democratie, economie en oorlog. Het zijn vraagstukken die ons maar al te bekend voorkomen.
Geert Mak laat historisch lichtvallen
op man in de schaduw van Franklin Roosevelt
In de schaduw
Harry Lloyd Hopkins was, als adviseur de schaduw van Franklin Delano Roosevelt die van 1933 tot 1945 president was van de Verenigde Staten. Geert Mak beschrijft in Wisselwachter de levensloop van Hopkins, evenals het leven van Franklin en zijn vrouw Eleanor Roosevelt. Geert Mak ziet Hopkins als een wisselwachter. Iemand die de wissels omzet zodat de trein de juiste koers verkrijgt maar wel zelf op de achtergrond blijft. Dat was precies de rol van Hopkins, de man in de schaduw van Roosevelt. Hoewel Roosevlet hem bijna in 1938 president wilde maken omdat hij heet wat rustiger aan wilde doen. Echter Hopkins lag niet goed in de markt en dat zou de Democraten weleens op kunnen breken. Mak tekent hem mooi. Lange tengere man met gele vingers van de rook die ook nog eens een buitenechtelijke affaire had gehad. Om die reden koos Roosevelt toch weer voor het presidentschap.
Zorgen
Roosevelt wiens voorvader uit Zeeland kwam, maakte zich zorgen om de buitenlandse situatie in Duitsland. In 1938 had Hitler Sudetenland in Tsjechië ingelijfd (Duits sprekend gedeelte). In München had de Engelse president Neville Chamberlain Hitler een go gegeven in het kader van zijn appeasement politiek, verzoenende politiek. Chamberlain wilde zo een tweede wereldoorlog voorkomen. De eerste wereldoorlog was al erg genoeg. Hier maakte Roosevelt zich zorgen over. In Engeland kwam gelukkig Churchill op want die was fel tegen deze appeasement politiek. Hij wilde Hitler juist aanpakken en afstoppen... Toch werd Amerika pas actief toen in 1941 Japan de oorlogsvloot van Amerika in Pearl harbor aanviel. Aanvankelijk wilde de generaals Japan als eerste aanpakken maar Roosevelt en Hopkins wilde eerst Europa bevrijden. Er ging dus een wissel om... In 1945 beëindigde Truman de oorlog die Japan uitvocht door twee atoombommen te gooien. Amerika had niet meer de puf om nog te vechten. Ook met Rusland die veel veroverd had werd een deal gesloten in Potsdam (Berlijn) in 1945. Stalin was echter niet zoveel beter dan Hitler. Onder zijn bewind zijn er miljoenen onschuldigen omgebracht. Maar de geallieerden hadden niet meer de power om dat aan te pakken.
New Deal
Samen met Roosevelt probeert Hopkins de crisis van de dertiger jaren het hoofd te bieden en maatschappelijke hulp te verlenen aan hen die door de crisis worden getroffen door de zogenaamde New Deal. Roosevelt wordt door de bevolking als ‘Grote Redder’ beschouwd en samen met Hopkins legt hij de basis voor sociale voorzieningen. Roosevelt is een bestuurlijk talent en legt een grote mate van activiteit aan de dag met projecten voor werklozen en armoede in het zuiden van de Verenigde Staten. Zo won hij als democraat de zwarten kiezer. De zwarte kiezer stemde voorheen namelijk op de Republikeinen want het was immers president Abraham Lincoln, een Republikein die de slavernij afschaften. De Democraten in het zuiden waren tegen deze afschaffing. Bij Roosevelt gingen dus de wissels om. Daar had ook Hopkins de wisselwachter zijn aandeel in...
Martha Gellhorn en rapportage van de New Deal
Zij was half-joods en één van de verkenners ten tijde van de New Deal. Zij moest kijken hoe de New Deal was aangeslagen. Hoe de mensen in de café 's spraken over deze aanpak. Ze had ook goede contacten met Eleanor en beiden vonden Churchill een opruier. Ze meenden dat hij Roosevelt opruide tot de oorlog en op macht belust was om zo de Engelse wereld (Engeland en Amerika) machtig te maken.
Overigens sloeg de New Deal goed aan en veel zwarte aanhangers van de Republikeinen, de partij van Abraham Lincoln die de slavernij afschaften, gingen over naar de Democraten.
New Deal en Marshallplan
Marshall was in de oorlog generaal maar hij is in Europa vooral bekend geworden door zijn Marshallplan, toen hij minister Buitenlandse Zaken was na de oorlog onder Truman. Dit plan had als doel om na deze oorlog met Amerikaanse financiële steun herstel tot stand te brengen. Het Marshallplan heeft wel wat weg van de New Deal maar dan gericht om het herstel en de wederopbouw van Europa. Dit om weer een sterke internationale handelspartner te hebben en een buffer te vormen tegen de Sovjet-Unie om te voorkomen dat die West-Europa ook inpikt... Het paste ook in de Truman-doctrine. Truman sprak van containment (indamming) van de macht van de Sovjet door landen die niet-communistisch waren economisch en soms ook militair te steunen.
Tijdens een speech op 12 maart 1947 zei de president tegenover het Congres hierover onder meer:
Ik geloof dat het de politiek van de Verenigde Staten moet zijn om vrije volken te ondersteunen tegen
dreiging door gewapende minderheden of door buitenlandse mogendheden. Ik geloof dat vrije volkeren hun eigen bestemming moeten kunnen bepalen. Het zaad van totalitaire regimes wordt gevoed door miserie en tekorten. De vrije volkeren moeten kunnen rekenen op onze steun.
Ontwikkelingen in Duitsland
Roosevelt onderkent het gevaar van het opkomende nationaal socialisme in Duitsland en Hitler. Hij ziet in Europa “een enorme explosie” van geweld. Een Amerikaanse journalist beschrijft in 1936 de massale militaire parades met de woorden: “De verbazingwekkende mate waarin Duitsland, toen al, was voorbereid op oorlog benam me de adem”. Roosevelt zag dit.
Defensie
Roosevelt zag de noodzaak van defensie en wil een ‘twee-oceanen marine’ opzetten. Het feit dat het Amerikaanse leger niet op een oorlog is voorbereid, baart hem zorgen. Hij zegt in 1939 in de Senaat: “Als de grenzen van de Rijn worden bedreigd dan wordt de rest van de wereld dat ook. Zodra die door Hitler zijn doorbroken is de Duitse actieradius onbeperkt” Amerika blijft neutraal maar Roosevelt wil zich wel voorbereiden “op het onvermijdelijke”. Toch is hij na de Duitse inval in Polen niet bereid om troepen te sturen al neemt de internationale spanning toe. De Amerikaanse bevolking voelt niets voor deelname aan een oorlog. De tijd is nog niet rijp... Pearl Harbour moet nog komen...
Churchill
Groot Brittannië heeft geen geld om in wapens te investeren en daarom vraagt Churchill aan Roosevelt om militaire hulp. Hopkins investeert in defensie en Roosevelt betuigt zijn steun aan Churchill door oorlogsmaterieel uit te lenen. Een toespraak van Hopkins in december 1940 vormt een keerpunt en daarna ontmoet hij Churchill. Vanaf maart 1941 wordt Hopkins een soort plaatsvervangend president. Roosevelt voorziet dat Amerika bij de oorlog in Europa betrokken zal raken maar hij moet rekening houden met de stemming in zijn land: “Ik wacht tot ik in die situatie wordt geduwd". In de samenwerking tussen Amerika en Engeland speelt Hopkins een belangrijke rol. Toen Hopkins bij Churchill voor het eerst was geweest maakt Churchill een vreugdedans. Eindelijk iemand die hem begreep hoewel Hopkins juist links en progressief in de politiek en Churchill was rechts en conservatief.
Stalin
Hopkins ontmoet Stalin en waarschuwt hem voor Operatie Barbarossa, de Duitse inval in Rusland. Dit wordt een keerpunt in de relatie tussen de Verenigde Staten, Groot Brittannië en de Sovjet Unie. Het Atlantic Charter ontstaat dat na de oorlog de basis voor het Handvest van de Verenigde Naties zal worden.
De grote tankslag bij Koersk – “alles rook, stof en vuur” – vormt een keerpunt aan het oostelijke front. Stalin krijgt meer invloed in het kamp van de geallieerden. Maar hij zal later zijn deel helaas pakken en houden. Hij deed feitelijk niet veel onder voor Hitler...
Pearl Harbor
De Japanse aanval op de Amerikaanse basis Pearl Harbor verandert de Amerikaanse positie. Roosevelt zegt tegen Hopkins: “Als dit bericht juist is dan is de beslissing ons uit handen genomen” . Duitsland verklaart Amerika de oorlog en Roosevelt maakt zich zorgen over de marine die niet groot genoeg is om zowel in de Atlantische Oceaan als in de Pacific te strijden. De zich ontwikkelende oorlogsindustrie heeft een positief effect op de economie. Dit pakt gunstig uit. Nu Hitler Amerika de oorlog heeft verklaard kan Roosevelt Amerika voorbereiden op een oorlog.
Aan het einde oorlog
De gezondheid van Roosevelt gaat achteruit (hij had al heel lang polio). Bij de conferentie in Jalta blijkt dat zijn krachten nog verder zijn afgenomen. De toekomst ziet hij positief tegemoet evenals de samenwerking met de Sovjet Unie. Daarvan zegt Roosevelt: “dat we vreedzaam met hen kunnen optrekken zover we maar in de toekomst kunnen kijken” (p. 523). Maar Truman slaat een ander toon aan door op de conferentie in Potsdam te vermelden tegen Stalin dat Amerika een atoombom heeft (Stalin wist dit al via spionage) en door er twee te gooien op Japan..
