Fjodor Dostojevski en de grootinquisiteur van Sevilla
(lezing Bart-jan Spruyt 15 april 2026 in het Calvijncollege)
Wie hij was
Dostojevski leefde in de 19de eeuw in Rusland. Hij keerde zich eerst tegen de Tsaar (Hij wilde sociale hervorming en afschaffen lijfeigenen) maar een spion die tijdens de meeting aanwezig was verraadde hem en hij moest naar Siberië. Werd ter dood veroordeeld en kreeg toch op het laatste moment gratie. Ging schrijven. Bijvoorbeeld Schuld en boete. Een boek over iemand die een vrouw dood voor een goed doel. Mag dat? Ja meende deze persoon maar een meisje Sonja overtuigd hem dat dit niet mag. Hij werd een christelijk denker en ging een andere weg dan Nietzsche. Die zei dat God niet bestaat en dan moet de mens zelf aan zingeving doen. Dostojevski stelde in zijn romans dat een wereld zonder God een juist een afschuwelijk debacle is. Hij beschrijft extreem verwarde decadente personages. In een wereld zonder God is alles geoorloofd en: wat is dan moreel verantwoord? Dat kan elk voor zich bepalen. dat geeft chaos.
Make Russian great
Rusland in de tijd van Dostojevski was erg nationalistisch. Dat was niet alleen bij de Tsaar zo maar ook bij de Russisch orthodoxe kerk. Zij vonden dat de Slavische volken het ware geloof hadden behouden namelijk de leer van Christus. Hem in liefde dienen zonder dwang, oprecht naar zijn geboden was hun adagium. De kerk in West-Europa was in verval. Daar leefde men platvloers en de Roomse kerk deed aan machtspolitiek. Eigenlijk zou iedereen Russisch moeten zijn (make Russian great).
Conservatief
Rusland was en is zeer conservatief omdat er geen Franse revolutie heeft plaatsgevonden. Het land kent een behoorlijk hiërarchische structuur. Aan het hoofd staat de tsaar en daaronder de adel en daaronder de lijfeigenen, boeren. Er heeft nooit een democratisch proces plaatsgevonden zoals in West-Europa via de Franse revolutie. Er waren nauwelijks burgers wel wat intellectuelen met Westerse ideeën maar die werden niet serieus genomen.
De gebroeders Karamazov en het verval van de Westerse kerk
In dit boek gaat het om een decadent gezin met vader Fjodor en drie zoons, Dimitri, Ivan en Aleksej (bijnaam: Aljosja). In de roman spreekt Ivan over een legende uit de 16de eeuw. Jezus bezocht de Roomse stad Sevilla in Spanje. Hij geneest een meisje van 7 jaar oud. De mensen zijn diep onder de indruk en dan komt de kardinaal, grootinquisiteur die belast is met het opsporen van ketters. Jezus gaat de gevangenis in en in die nacht komt de grootinquisiteur op bezoek. Hij zegt dat ze Jezus niet nodig hebben want de kerk heeft zijn leer aangevuld en veranderd. De kerk zorgt voor brood voor de mensen. Jezus gaf hemels brood maar dat is niet nodig. De mensen moeten gehoorzamen aan de kerk want vrijheid in liefde zorgt voor opstand. Kortom volgens Dostojewski is de boodschap van de kerk in het Westen platvloers (net als in het Roomse rijk: brood en spelen) en is er sprake van machtspolitiek. Maar de mens kan de vrijheid volgens Ivan niet aan en daarom kiest de mens voor een grootinquisiteur. De ware kerk volgens Dostojevski is een kerk van vrijheid en liefde. Maar dat kan volgens Ivan leidde in losbandigheid dus is de oplossing een grootinquisiteur. Dat is echter een duivelsplan.
(lezing Bart-jan Spruyt 15 april 2026 in het Calvijncollege)
Wie hij was
Dostojevski leefde in de 19de eeuw in Rusland. Hij keerde zich eerst tegen de Tsaar (Hij wilde sociale hervorming en afschaffen lijfeigenen) maar een spion die tijdens de meeting aanwezig was verraadde hem en hij moest naar Siberië. Werd ter dood veroordeeld en kreeg toch op het laatste moment gratie. Ging schrijven. Bijvoorbeeld Schuld en boete. Een boek over iemand die een vrouw dood voor een goed doel. Mag dat? Ja meende deze persoon maar een meisje Sonja overtuigd hem dat dit niet mag. Hij werd een christelijk denker en ging een andere weg dan Nietzsche. Die zei dat God niet bestaat en dan moet de mens zelf aan zingeving doen. Dostojevski stelde in zijn romans dat een wereld zonder God een juist een afschuwelijk debacle is. Hij beschrijft extreem verwarde decadente personages. In een wereld zonder God is alles geoorloofd en: wat is dan moreel verantwoord? Dat kan elk voor zich bepalen. dat geeft chaos.
- Het werk van Dostojevski kent een sterke nadruk op het Russisch-orthodoxe christendom, en zijn boodschap van absolute liefde, vergeving en liefdadigheid voor ieder mens, gericht op het leven van het individu in een wereld waar veel verdriet is, maar ook veel schoonheid (Bron: Fjodor Dostojevski - Wikipedia)
Make Russian great
Rusland in de tijd van Dostojevski was erg nationalistisch. Dat was niet alleen bij de Tsaar zo maar ook bij de Russisch orthodoxe kerk. Zij vonden dat de Slavische volken het ware geloof hadden behouden namelijk de leer van Christus. Hem in liefde dienen zonder dwang, oprecht naar zijn geboden was hun adagium. De kerk in West-Europa was in verval. Daar leefde men platvloers en de Roomse kerk deed aan machtspolitiek. Eigenlijk zou iedereen Russisch moeten zijn (make Russian great).
Conservatief
Rusland was en is zeer conservatief omdat er geen Franse revolutie heeft plaatsgevonden. Het land kent een behoorlijk hiërarchische structuur. Aan het hoofd staat de tsaar en daaronder de adel en daaronder de lijfeigenen, boeren. Er heeft nooit een democratisch proces plaatsgevonden zoals in West-Europa via de Franse revolutie. Er waren nauwelijks burgers wel wat intellectuelen met Westerse ideeën maar die werden niet serieus genomen.
De gebroeders Karamazov en het verval van de Westerse kerk
In dit boek gaat het om een decadent gezin met vader Fjodor en drie zoons, Dimitri, Ivan en Aleksej (bijnaam: Aljosja). In de roman spreekt Ivan over een legende uit de 16de eeuw. Jezus bezocht de Roomse stad Sevilla in Spanje. Hij geneest een meisje van 7 jaar oud. De mensen zijn diep onder de indruk en dan komt de kardinaal, grootinquisiteur die belast is met het opsporen van ketters. Jezus gaat de gevangenis in en in die nacht komt de grootinquisiteur op bezoek. Hij zegt dat ze Jezus niet nodig hebben want de kerk heeft zijn leer aangevuld en veranderd. De kerk zorgt voor brood voor de mensen. Jezus gaf hemels brood maar dat is niet nodig. De mensen moeten gehoorzamen aan de kerk want vrijheid in liefde zorgt voor opstand. Kortom volgens Dostojewski is de boodschap van de kerk in het Westen platvloers (net als in het Roomse rijk: brood en spelen) en is er sprake van machtspolitiek. Maar de mens kan de vrijheid volgens Ivan niet aan en daarom kiest de mens voor een grootinquisiteur. De ware kerk volgens Dostojevski is een kerk van vrijheid en liefde. Maar dat kan volgens Ivan leidde in losbandigheid dus is de oplossing een grootinquisiteur. Dat is echter een duivelsplan.
- De grootinquisiteur van Sevilla (deel II, boek 5, hoofdstuk 5; II-5.5) is een bekend hoofdstuk uit het boek De gebroeders Karamazov van de Russische schrijver Fjodor Dostojevski uit 1879-1880. In een lange monoloog verdedigde de grootinquisiteur van Sevilla tegenover Jezus Christus het idee dat enkel de principes van de duivel leiden naar de universele eenwording van de mensheid: Geef de mens brood, beheers zijn geweten en heers over de wereld. Jezus beperkte zich tot een kleine groep van uitverkorenen. Maar de katholieke kerk echter heeft zijn werk verbeterd en richt zich al eeuwen tot alle mensen. De kerk heerst over de wereld in naam van God, maar met de principes van de duivel. Jezus maakte de fout om een te hoge dunk van de mens te hebben (bron: Wikipedia)
- Ivan Karamazov had de inhoud van een gedicht bedacht en Aljosja was de eerste die het mocht horen. Zijn gedicht speelde zich af in het Sevilla van de zestiende eeuw, in die ontzettende tijd van de Spaanse Inquisitie toen tot meerdere ere Gods dag in dag uit de brandstapels oplaaiden. Nog maar net de dag te voren was in een 'autodafe vol pracht en praal' in de aanwezigheid van de koning, de adel, de ridderschap, kardinalen en de bekoorlijke hofdames en ten overstaan van het dichtbevolkte Sevilla door de kardinaal-grootinquisiteur bijna een honderdtal ketters verbrand ad majorem Dei gloriam (bron: Wikipedia)
- Zie ook De grootinquisiteur van Sevilla - Wikipedia
