De drie aandachtpunten van dit boek
Hoe kan het dat deze straatjongen uit Sint-Petersburg, die ooit als KGB-agent begon, uiteindelijk zichzelf als tsaar begon te zien en een veroveringsoorlog startte? In 2000 had niemand, ook Poetin niet, dit traject van destructie voorzien. Om te begrijpen hoe Poetin deze afslag heeft genomen, zullen we terug in de tijd moeten. Niet alleen in Poetins eigen biografische tijd, maar ook in de tijd van Ruslands lange geschiedenis. Want daar put Poetin zelf zijn inspiratie uit
Met het 2de punt doelen we op de simplistische verhalen die de oorlog tegen Oekraïne enkel vanuit het perspectief van het machtsrealisme proberen te verklaren. In dat perspectief ligt de nadruk op de Verenigde Staten, de NAVO, en op de gedane en al dan niet gebroken beloften
En dat is onze ‘geo-ideologische’ ongeletterdheid t.a.v. de geschiedenis. D.w.z. de onkunde over het punt dat internationale politiek wel degelijk een politiek-culturele en ideologische dimensie hebben, en dat die dimensie vaak te snel over het hoofd wordt gezien en gereduceerd wordt tot een simpele machtspolitiek. En dat is problematisch, want dan missen we het feit dat voor Poetin zijn overtuigingen leidend zijn in het formuleren en uitrollen van zijn strategie.
De radicalisering van Poetin:
geschiedenis als meedogenloos wapen
Het verleden als inspiratiebron en wapen
Hoe kijken wij aan tegen het verleden? In onze tijd is in onze westerse samenleving het verleden hooguit een stukje nostalgie. We leven immers nu in betere tijden, vinden veel mensen. Voor Poetin en Rusland ligt dat heel anders. Rusland is conservatief ingesteld. Dat kun je alleen al zien aan de vele prachtige oude gebouwen in Moskou en Sint Petersburg. Rusland ademt het verleden uit en ademt ook graag het verleden weer in...
Na de val van de Sovjet Unie in 1989 verkeerde Rusland in een identiteitscrisis. Het is Poetin, die aanvankelijk een grijze muis was binnen de KGB was en die zich toch op heeft weten tot president van Rusland, die Rusland weer poogt te stoten in de vaart van de volken. Daar gebruikt hij het verleden voor. Dit deed hij aanvankelijk als inspiratiebron maar door radicalisering is het inmiddels een meedogenloos wapen geworden. onder andere Oekraïne is daar de dupe van.
De tsaristische droom
Beatrice de Graaf en Niels Drost hebben alle speeches van Poetin onderzocht. Dat is absoluut de meerwaarde van dit boek. De kern van deze speeches is de tsaristische droom van Poetin en zijn radicalisering. Van Tsaar Nicolaas 1 (was tsaar van 1825-1855) heeft Poetin de triasgedachte overgenomen. Nicolaas 1 bedacht deze triasgedachte om grip te krijgen op het opkomende verlichte nationalisme in Europa. In 1848 bijvoorbeeld braken revoluties uit in Parijs en in Berlijn, de zogenaamde Europese lente waarin de democratie terrein won.
Deze triasgedachte hield in dat de Russisch orthodoxe kerk, het Russisch nationalisme en de autocratie van de tsaar (Nicolaas 1 in dit geval) de kern is in het Russische rijk. Dit drievoudige 'huwelijk' sloot Nicolaas 1 om verbrokkeling te voorkomen en saambinding via de kerk en nationalisme te bevorderen. In werkkamer van Poetin hangt een portret van Nicolaas 1. Ook tsaar Alexander 1 ziet Poetin als een bron van inspiratie. Deze oudere broer van Nicolaas 1 wist met een coalitie Napoleon te verslaan en zo Europa te redden van de ondergang. En natuurlijk Tsaar Peter de Grote. Die had goede contacten met Europa en werd gezien in Europa als een belangrijk man. Hij zette Rusland op de kaart in Europa. Kortom het streven van Poetin werd steeds meer om Rusland op de kaart te zetten en her rijk weer groots te maken als weleer. Poetin wilde dus een groot Russisch rijk, net als in de tijd van de tsaren. Oekraïne en Wit Rusland moeten daar deel van uit maken...
De droom verstoord
De vraag is wie zich verkeken heeft op deze droom. Allereerst moet de NAVO en Europa genoemd worden. In het Westen hecht men niet zo aan geschiedenis. We leven nu. Het verleden is geen inspiratiebron en nationalisme is in Europa na twee wereldoorlogen op zijn retour. Er leeft eerder een groot Europagedachte als zijn er wel conservatieve tegenkrachten in Europa. Vanuit zo'n visie kun je Poetin die een groot Russisch rijk wil creëren minder goed begrijpen. De oorlog om de Krim in 2014 en die van 2022 komen dan toch wat onverwachts voor Europa en de NAVO.
Maar wie zich volgens mij vooral verkeken heeft op de droom van Poetin, is juist Poetin zelf. In plaats van dat Rusland een rol ging spelen gebeurde het volgende: voormalige Sovjetlanden sloten zich aan bij de NAVO en Europa. Hier volgt het lijstje: Tsjechië (12 maart 1999), Polen (12 maart 1999), Hongarije (12 maart 1999), Estland (29 maart 2004), Letland (29 maart 2004), Litouwen (29 maart 2004), Slowakije (29 maart 2004), Slovenië (29 maart 2004), Roemenië (29 maart 2004), Bulgarije (29 maart 2004). Na de Russische invasie van Oekraïne in 2022, zijn Finland (4 april 2023) en Zweden (7 maart 2024) ook lid geworden van de NAVO.
Al deze landen wendden zich af van het machtsdenken van Rusland en wendden zich tot Europa en de NAVO. Juist daar voelen zij zich veilig tot onvrede van Poetin. Want nu waren erom zijn land heen landen die democratisch waren en die gedachte zou ook weleens kunnen overslaan naar Rusland zelf.
Dit soort landen kenden de triasgedachte van Poetin en waren bang voor Russificatie. Het zijn allemaal landen aan de oostkant van Europa. In het westen van Europa had de droom van Poetin geen impact. Daar nam men tot 2014 Poetin niet serieus. Het idee van gebiedsuitbreiding door oorlog en geweld achtte men achterhaald. Landen horen samen te werken en wereldomvangrijke problemen op te lossen, meent men. En dat is geen gekke gedachte maar het is ook een beetje een Westerse droom. Ook deze droom is niet altijd reëel zeker als een man als Poetin een heel andere droom heeft. Hij wil een rol van betekenis spelen en Rusland op de kaart zetten.
Juist door deze houding van landen die zich afwendden van Rusland, zag Poetin zijn droom in diggelen vallen. De rol van hem en Rusland werd steeds kleiner. Zijn verhaal veranderde daardoor steeds meer in een oorlogsverklaring. Het verleden als inspiratiebron werd nu het verleden als wapen. Kortom, Poetin radicaliseerde steeds meer toen zijn droom steeds vaker leek te mislukken... en steeds meer landen om hem heen democratisch werden. Die vonk zou zo maar kunnen overslaan naar Moskou en dan zou zijn leiderschap op de tocht komen te staan.
Hoe zal het aflopen?
Beatrice en Niels schetsten aan het einde van het boek nogal wat scenario's hoe de oorlog in de Oekraïne zou kunnen aflopen. In het ergste geval zal Poetin grijpen naar kernwapens. In het gunstige geval zal er een regimechanges plaatsvinden in Rusland. Een tussenweg is een verdeling van de Oekraïne.
Toch is een opstand nooit ver weg. De revolutie tegen Tsaar Nicolaas 2 in 1917 had ook de deelname van Rusland in wereldoorlog 1 als oorzaak. Door die oorlog was er hongersnood in Rusland en dat was weer voer voor de revolutie. Gaat dat ook nu gebeuren in Rusland? Komt de dictatuur van Poetin aan zijn einde of is het land machtig genoeg om deze oorlog aan te kunnen?
Natuurlijk is Rusland een macht land. Het BBP is 5,7 biljoen. Dat lijkt veel maar voor zo'n groot land is dat ook weer niet indrukwekkend. Duitsland bijvoorbeeld heeft een BBP van 5 biljoen. Kortom deze oorlog kost Rusland veel geld. Als Europa Oekraïne financieel blijft steunen, gaat Rusland het heel moeilijk krijgen... Anderzijds maakt een kat in het nauw rare sprongen.
Een beoordeling van dit boek
Het lezen van dit boek is de moeite waard. Poetin en Rusland worden perfect geplaatst in hun historische context. Alleen vanuit die context kunnen we Poetin en Rusland begrijpen. Ook het volk denkt namelijk grotendeels hetzelfde als Poetin. Wie meer wil weten wat Poetin drijft en de doorsnee geïndoctrineerde inwoners van Rusland, kan dus niet om dit boek heen.
Maar misschien is het ook wel goed om eerlijkheidshalve expliciet te vermelden dat er ook zoiets is als een Europese droom. Die Europese droom heeft de volgende inhoud: VREDE, welvaart, sociale rechtvaardigheid, economische integratie en de bescherming van fundamentele waarden zoals vrijheid, gelijkheid en mensenrechten. Die droom heeft Poetin ook uitgedaagd en niet zo'n beetje ook. In plaats van vrede is er oorlog gekomen in een grensland van Europa, Oekraïne. Wie had dit zien aankomen? De Oost-Europese landen wel maar juist West-Europese landen meenden de zaak met goede afspraken en dreiging met sancties wel te kunnen oplossen. Maar ook die droom ligt na 2022 enigszins in diggelen dankzij de tsaristische droom van Poetin.
Het boek is trouwens voorzien van een aansprekende voorkant door uitgever Prometheus. Rusland wordt teruggeplaatst in de tijd van de tsaren toen paard en wagen nog gemeengoed waren en Rusland internationaal nog meetelde. Ook zichtbaar is een Russisch orthodoxe kerk, een kerk van betekenis. Op de achtergrond zien we de contouren van het hoofd van Vladimir Poetin. Kortom de triasgedachte (nationalisme, kerk en autocraat) is geheel aanwezig. Het verwoordt de tsaristische droom van Poetin uitstekend.
Het boek is bestelbaar bij:
Poetins tsaristische droom - Uitgeverij Prometheus
Hoe kan het dat deze straatjongen uit Sint-Petersburg, die ooit als KGB-agent begon, uiteindelijk zichzelf als tsaar begon te zien en een veroveringsoorlog startte? In 2000 had niemand, ook Poetin niet, dit traject van destructie voorzien. Om te begrijpen hoe Poetin deze afslag heeft genomen, zullen we terug in de tijd moeten. Niet alleen in Poetins eigen biografische tijd, maar ook in de tijd van Ruslands lange geschiedenis. Want daar put Poetin zelf zijn inspiratie uit
Met het 2de punt doelen we op de simplistische verhalen die de oorlog tegen Oekraïne enkel vanuit het perspectief van het machtsrealisme proberen te verklaren. In dat perspectief ligt de nadruk op de Verenigde Staten, de NAVO, en op de gedane en al dan niet gebroken beloften
En dat is onze ‘geo-ideologische’ ongeletterdheid t.a.v. de geschiedenis. D.w.z. de onkunde over het punt dat internationale politiek wel degelijk een politiek-culturele en ideologische dimensie hebben, en dat die dimensie vaak te snel over het hoofd wordt gezien en gereduceerd wordt tot een simpele machtspolitiek. En dat is problematisch, want dan missen we het feit dat voor Poetin zijn overtuigingen leidend zijn in het formuleren en uitrollen van zijn strategie.
De radicalisering van Poetin:
geschiedenis als meedogenloos wapen
Het verleden als inspiratiebron en wapen
Hoe kijken wij aan tegen het verleden? In onze tijd is in onze westerse samenleving het verleden hooguit een stukje nostalgie. We leven immers nu in betere tijden, vinden veel mensen. Voor Poetin en Rusland ligt dat heel anders. Rusland is conservatief ingesteld. Dat kun je alleen al zien aan de vele prachtige oude gebouwen in Moskou en Sint Petersburg. Rusland ademt het verleden uit en ademt ook graag het verleden weer in...
Na de val van de Sovjet Unie in 1989 verkeerde Rusland in een identiteitscrisis. Het is Poetin, die aanvankelijk een grijze muis was binnen de KGB was en die zich toch op heeft weten tot president van Rusland, die Rusland weer poogt te stoten in de vaart van de volken. Daar gebruikt hij het verleden voor. Dit deed hij aanvankelijk als inspiratiebron maar door radicalisering is het inmiddels een meedogenloos wapen geworden. onder andere Oekraïne is daar de dupe van.
De tsaristische droom
Beatrice de Graaf en Niels Drost hebben alle speeches van Poetin onderzocht. Dat is absoluut de meerwaarde van dit boek. De kern van deze speeches is de tsaristische droom van Poetin en zijn radicalisering. Van Tsaar Nicolaas 1 (was tsaar van 1825-1855) heeft Poetin de triasgedachte overgenomen. Nicolaas 1 bedacht deze triasgedachte om grip te krijgen op het opkomende verlichte nationalisme in Europa. In 1848 bijvoorbeeld braken revoluties uit in Parijs en in Berlijn, de zogenaamde Europese lente waarin de democratie terrein won.
Deze triasgedachte hield in dat de Russisch orthodoxe kerk, het Russisch nationalisme en de autocratie van de tsaar (Nicolaas 1 in dit geval) de kern is in het Russische rijk. Dit drievoudige 'huwelijk' sloot Nicolaas 1 om verbrokkeling te voorkomen en saambinding via de kerk en nationalisme te bevorderen. In werkkamer van Poetin hangt een portret van Nicolaas 1. Ook tsaar Alexander 1 ziet Poetin als een bron van inspiratie. Deze oudere broer van Nicolaas 1 wist met een coalitie Napoleon te verslaan en zo Europa te redden van de ondergang. En natuurlijk Tsaar Peter de Grote. Die had goede contacten met Europa en werd gezien in Europa als een belangrijk man. Hij zette Rusland op de kaart in Europa. Kortom het streven van Poetin werd steeds meer om Rusland op de kaart te zetten en her rijk weer groots te maken als weleer. Poetin wilde dus een groot Russisch rijk, net als in de tijd van de tsaren. Oekraïne en Wit Rusland moeten daar deel van uit maken...
De droom verstoord
De vraag is wie zich verkeken heeft op deze droom. Allereerst moet de NAVO en Europa genoemd worden. In het Westen hecht men niet zo aan geschiedenis. We leven nu. Het verleden is geen inspiratiebron en nationalisme is in Europa na twee wereldoorlogen op zijn retour. Er leeft eerder een groot Europagedachte als zijn er wel conservatieve tegenkrachten in Europa. Vanuit zo'n visie kun je Poetin die een groot Russisch rijk wil creëren minder goed begrijpen. De oorlog om de Krim in 2014 en die van 2022 komen dan toch wat onverwachts voor Europa en de NAVO.
Maar wie zich volgens mij vooral verkeken heeft op de droom van Poetin, is juist Poetin zelf. In plaats van dat Rusland een rol ging spelen gebeurde het volgende: voormalige Sovjetlanden sloten zich aan bij de NAVO en Europa. Hier volgt het lijstje: Tsjechië (12 maart 1999), Polen (12 maart 1999), Hongarije (12 maart 1999), Estland (29 maart 2004), Letland (29 maart 2004), Litouwen (29 maart 2004), Slowakije (29 maart 2004), Slovenië (29 maart 2004), Roemenië (29 maart 2004), Bulgarije (29 maart 2004). Na de Russische invasie van Oekraïne in 2022, zijn Finland (4 april 2023) en Zweden (7 maart 2024) ook lid geworden van de NAVO.
Al deze landen wendden zich af van het machtsdenken van Rusland en wendden zich tot Europa en de NAVO. Juist daar voelen zij zich veilig tot onvrede van Poetin. Want nu waren erom zijn land heen landen die democratisch waren en die gedachte zou ook weleens kunnen overslaan naar Rusland zelf.
Dit soort landen kenden de triasgedachte van Poetin en waren bang voor Russificatie. Het zijn allemaal landen aan de oostkant van Europa. In het westen van Europa had de droom van Poetin geen impact. Daar nam men tot 2014 Poetin niet serieus. Het idee van gebiedsuitbreiding door oorlog en geweld achtte men achterhaald. Landen horen samen te werken en wereldomvangrijke problemen op te lossen, meent men. En dat is geen gekke gedachte maar het is ook een beetje een Westerse droom. Ook deze droom is niet altijd reëel zeker als een man als Poetin een heel andere droom heeft. Hij wil een rol van betekenis spelen en Rusland op de kaart zetten.
Juist door deze houding van landen die zich afwendden van Rusland, zag Poetin zijn droom in diggelen vallen. De rol van hem en Rusland werd steeds kleiner. Zijn verhaal veranderde daardoor steeds meer in een oorlogsverklaring. Het verleden als inspiratiebron werd nu het verleden als wapen. Kortom, Poetin radicaliseerde steeds meer toen zijn droom steeds vaker leek te mislukken... en steeds meer landen om hem heen democratisch werden. Die vonk zou zo maar kunnen overslaan naar Moskou en dan zou zijn leiderschap op de tocht komen te staan.
Hoe zal het aflopen?
Beatrice en Niels schetsten aan het einde van het boek nogal wat scenario's hoe de oorlog in de Oekraïne zou kunnen aflopen. In het ergste geval zal Poetin grijpen naar kernwapens. In het gunstige geval zal er een regimechanges plaatsvinden in Rusland. Een tussenweg is een verdeling van de Oekraïne.
Toch is een opstand nooit ver weg. De revolutie tegen Tsaar Nicolaas 2 in 1917 had ook de deelname van Rusland in wereldoorlog 1 als oorzaak. Door die oorlog was er hongersnood in Rusland en dat was weer voer voor de revolutie. Gaat dat ook nu gebeuren in Rusland? Komt de dictatuur van Poetin aan zijn einde of is het land machtig genoeg om deze oorlog aan te kunnen?
Natuurlijk is Rusland een macht land. Het BBP is 5,7 biljoen. Dat lijkt veel maar voor zo'n groot land is dat ook weer niet indrukwekkend. Duitsland bijvoorbeeld heeft een BBP van 5 biljoen. Kortom deze oorlog kost Rusland veel geld. Als Europa Oekraïne financieel blijft steunen, gaat Rusland het heel moeilijk krijgen... Anderzijds maakt een kat in het nauw rare sprongen.
Een beoordeling van dit boek
Het lezen van dit boek is de moeite waard. Poetin en Rusland worden perfect geplaatst in hun historische context. Alleen vanuit die context kunnen we Poetin en Rusland begrijpen. Ook het volk denkt namelijk grotendeels hetzelfde als Poetin. Wie meer wil weten wat Poetin drijft en de doorsnee geïndoctrineerde inwoners van Rusland, kan dus niet om dit boek heen.
Maar misschien is het ook wel goed om eerlijkheidshalve expliciet te vermelden dat er ook zoiets is als een Europese droom. Die Europese droom heeft de volgende inhoud: VREDE, welvaart, sociale rechtvaardigheid, economische integratie en de bescherming van fundamentele waarden zoals vrijheid, gelijkheid en mensenrechten. Die droom heeft Poetin ook uitgedaagd en niet zo'n beetje ook. In plaats van vrede is er oorlog gekomen in een grensland van Europa, Oekraïne. Wie had dit zien aankomen? De Oost-Europese landen wel maar juist West-Europese landen meenden de zaak met goede afspraken en dreiging met sancties wel te kunnen oplossen. Maar ook die droom ligt na 2022 enigszins in diggelen dankzij de tsaristische droom van Poetin.
Het boek is trouwens voorzien van een aansprekende voorkant door uitgever Prometheus. Rusland wordt teruggeplaatst in de tijd van de tsaren toen paard en wagen nog gemeengoed waren en Rusland internationaal nog meetelde. Ook zichtbaar is een Russisch orthodoxe kerk, een kerk van betekenis. Op de achtergrond zien we de contouren van het hoofd van Vladimir Poetin. Kortom de triasgedachte (nationalisme, kerk en autocraat) is geheel aanwezig. Het verwoordt de tsaristische droom van Poetin uitstekend.
Het boek is bestelbaar bij:
Poetins tsaristische droom - Uitgeverij Prometheus
