Waardenloze politiek
Hoe de Nederlandse politiek de kunst van het conflict verloor
Samenvatting
Het politieke midden heeft het belang van inhoudelijk politiek conflict verwaarloosd. Daardoor is het richtingloos, waardenloos en alternatiefloos geworden. De democratie is klemgeraakt tussen technocratie en populisme. Kunnen de middenpartijen zich nog bevrijden uit deze crisis?
Dit boek biedt een scherpe analyse van de Nederlandse politiek in de afgelopen decennia, en de Rutte-jaren in het bijzonder. In hun poging een zo groot mogelijke groep kiezers na te jagen, maakten middenpartijen zich juist inwisselbaar. Elf jaar lang namen zij hun toevlucht tot midden-coalities. Op de grote politieke vraagstukken van onze tijd – van het Groninger gas tot stikstof en corona – vertrouwden deze opeenvolgende regeringen op technocratie. Het gevolg was dat een echte keus aan de kiezer werd ontnomen. Tom van der Meer laat zien waarom juist deze alternatiefloze politiek een voedingsbodem gaf aan het succes van BBB, NSC en PVV in 2023.
Slappe compromissen
Tom van der Meer maakt in dit boek duidelijk dat de middenpartijen, VVD, CDA, D66 teveel met compromissen werken. Het is meer een technocratie. Daardoor is geen sprake meer van conflicten. Dat is in de politiek nodig omdat het moet gaan om waardenstrijd. Partijen moeten kunnen werken vanuit hun ideologie. De middenpartijen zijn vlees noch vis. Daarom komen er nieuwe partijen op die wel waarden willen bieden en uitdragen. De middenpartijen, merkt Van der Meer op, zijn in de loop der vele regeringsjaren ideologisch steeds futlozer geworden en lokten daarmee zelf veranderlijk stemgedrag van de kiezer uit. En bij de laatste verkiezingen ging een meerderheid van de stemmen naar rechtse en zelfs radicaal rechtse partijen (2024). Nu anno 2025 weten we dat de rechtse partijen ook niet hebben kunnen leveren.
Stevige standpunten wankelen in een verdeeld land
Blijkbaar is het hebben van stevige standpunten en het omzetten in echt beleid een lastige weg. Dat geldt dus niet alleen voor de middenpartijen. Regeren in een politiek verdeeld land kan nu eenmaal niet zonder compromissen. Het boek nodigt de politiek uit om weer voor waarden te gaan in plaats van futloze compromissen. Dat laatste is de kiezer beu. Maar dat is wel een hele uitdaging in een politiek verdeeld land. Van der Meer heeft gelijk dat politiek teveel gaat over poppetjes (ministers en Kamerleden) dan over inhoud. Dat maakt de politiek tot een poppenkast. Daar prikt de kiezer doorheen en het maakt de politiek onaantrekkelijk. Makkelijker is het om mensen neer te sabelen dan om inhoud vorm te geven en daar respectvol over te debatteren. Dat laatste vergt veel inzet en bekwaamheid.
Hoe de Nederlandse politiek de kunst van het conflict verloor
Samenvatting
Het politieke midden heeft het belang van inhoudelijk politiek conflict verwaarloosd. Daardoor is het richtingloos, waardenloos en alternatiefloos geworden. De democratie is klemgeraakt tussen technocratie en populisme. Kunnen de middenpartijen zich nog bevrijden uit deze crisis?
Dit boek biedt een scherpe analyse van de Nederlandse politiek in de afgelopen decennia, en de Rutte-jaren in het bijzonder. In hun poging een zo groot mogelijke groep kiezers na te jagen, maakten middenpartijen zich juist inwisselbaar. Elf jaar lang namen zij hun toevlucht tot midden-coalities. Op de grote politieke vraagstukken van onze tijd – van het Groninger gas tot stikstof en corona – vertrouwden deze opeenvolgende regeringen op technocratie. Het gevolg was dat een echte keus aan de kiezer werd ontnomen. Tom van der Meer laat zien waarom juist deze alternatiefloze politiek een voedingsbodem gaf aan het succes van BBB, NSC en PVV in 2023.
Slappe compromissen
Tom van der Meer maakt in dit boek duidelijk dat de middenpartijen, VVD, CDA, D66 teveel met compromissen werken. Het is meer een technocratie. Daardoor is geen sprake meer van conflicten. Dat is in de politiek nodig omdat het moet gaan om waardenstrijd. Partijen moeten kunnen werken vanuit hun ideologie. De middenpartijen zijn vlees noch vis. Daarom komen er nieuwe partijen op die wel waarden willen bieden en uitdragen. De middenpartijen, merkt Van der Meer op, zijn in de loop der vele regeringsjaren ideologisch steeds futlozer geworden en lokten daarmee zelf veranderlijk stemgedrag van de kiezer uit. En bij de laatste verkiezingen ging een meerderheid van de stemmen naar rechtse en zelfs radicaal rechtse partijen (2024). Nu anno 2025 weten we dat de rechtse partijen ook niet hebben kunnen leveren.
Stevige standpunten wankelen in een verdeeld land
Blijkbaar is het hebben van stevige standpunten en het omzetten in echt beleid een lastige weg. Dat geldt dus niet alleen voor de middenpartijen. Regeren in een politiek verdeeld land kan nu eenmaal niet zonder compromissen. Het boek nodigt de politiek uit om weer voor waarden te gaan in plaats van futloze compromissen. Dat laatste is de kiezer beu. Maar dat is wel een hele uitdaging in een politiek verdeeld land. Van der Meer heeft gelijk dat politiek teveel gaat over poppetjes (ministers en Kamerleden) dan over inhoud. Dat maakt de politiek tot een poppenkast. Daar prikt de kiezer doorheen en het maakt de politiek onaantrekkelijk. Makkelijker is het om mensen neer te sabelen dan om inhoud vorm te geven en daar respectvol over te debatteren. Dat laatste vergt veel inzet en bekwaamheid.
