God in Drie Woorden
een systematisch-theologisch onderzoek
naar de Cappadocische bijdrage aan het denken over God Drie-enig
De drie Cappadociërs zijn Basilius van Caesarea (overleden 373) Gregorius van Nazianze (overleden 390) en de jongere broer van Basilius, Gregorius van Nyssa (overleden 395) hebben zich ingezet voor de leer van de Drie-eenheid. De ariaanse controverse liep van 318-381. Het begon bij de ouderling Arius uit Alexandrië. Arius beriep zich in zijn theologische denken op elementen uit de leer van Origenes (185-254). Hij bouwde voort op het subordinatianisme van Origenes: het idee dat de Zoon (Jezus) ondergeschikt is aan God de Vader. Volgens Arius betekende dit dat de Zoon niet gelijk is aan de Vader maar dat hij het hoogste schepsel is. Athanasius, de tegenstander van Arius beriep zich ook op Origenes. Origenes leerde ook dat de Zoon gelijk is aan de Vader en dat de eeuwige generatie van de Zoon.
Na Nicea (325) ging de strijd nog verder. Vooral Athanasius heeft zich ingezet voor de wezensgelijkheid van de Zoon aan de Vader. Hij werd daardoor 5 keren verbannen. In Alexandrië werd zelf in zijn plaats een ariaanse bisschop aangesteld. Toch keerde hij steeds terug en bleef hij zich inzette voor de leer van Nicea. Hij vond deze leer terug in de Schrift. De drie Cappadocische kerkvaders streden aanvankelijk in Asia minor tegen ketters opvattingen over de Zoon en de Heilige Geest maar hun inzet werd uiteindelijk overgenomen door het concilie van Constantinopel in 381. Toen werd de strijd beslecht.
Tegenover de leer van het aangezicht (prosopon) die stelde dat God meerdere gezichten (prosopa) heeft maar toch zelfde God is, stelden zijn dat God bestaat in drie hypostaseis, personen. De metafoor Licht werd door hen ingezet maar ook vuur. De Zoon is van hetzelfde Licht als de Vader. De Zoon ie geboren uit de Vader maar dat is van eeuwigheid. De Vader is vuur (oorsprong) en Zoon is Licht. Beide zijn onafscheidelijk. Waar vuur is daar is ook meteen Licht. Jezus zegt in Johannes 8,12 dat Hij het Licht van de wereld is. In 1Johannes 1,5 zegt Johannes dat God een Licht is. Dus Licht is hier het gemeenschappelijke.
Ook de Geest van in het geding door de pneumatomachen, Geestbestrijders. Zij stelden dat de Geest een kracht was. De Geest is echter ook God maar niet verwekt door de Vader. Hij is uitgegaan (ekporeusis) uit de Vader (Johannes 15,26) . Dat leert de Schrift. Bovendien staat in Mattheüs 28,19 het doopbevel waarin staat dat de dopeling gedoopt dient te worden in de naam van de Vader, Zoon en Heilige Geest. Dit ziet op drie personen maar de Schrift leert dat er één God is dus zijn alle drie deze personen God. De Geest is dus niet minder dan de Vader en de Zoon. De Cappadociërs wilden niet namelijk weten van de subordinatie van de Geest en de Zoon aan de Vader. Dit leerde Origenes en baande een weggetje voor Arius. Zoon en Geest zijn evenveel God als de Vader God is en Dezelfde God. Ze zijn wezensgelijk (homoousios) Op dit punt zijn ze scherper dan Athanasius die toch wat meeging met Origenes en enigszins de subordinatie leerde. In 451 in Chalcedon worden de Eén Persoon en twee reële naturen van Jezus verdedigd. Jezus is waarachtig God en waarachtig mens. Die naturen zijn ongescheiden, ongedeeld, onvermengd en onveranderd.
Het meest helder is de doorwerking van de Cappadociërs in de Roomse en Gereformeerde traditie. Denk aan de apostolische geloofsbelijdenis maar ook het doopformulier en de Heidelbergse Catechismus is gebaseerd op de leer van de Drie-eenheid. Andere (moderne) theologen die Arco Meesters bespreekt en zich hebben gebaseerd op de Cappadociërs hebben slechts een gedeelte van hun leer van de Drie-eenheid overgenomen of ze hebben die leer enigszins aangepast.
NB:
De Geest is niet geschapen maar is uitgegaan van de Vader. Johannes 15:26 "Maar wanneer de Trooster is gekomen, Die Ik u zenden zal van de Vader, de Geest van de waarheid, Die van de Vader uitgaat (ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται), zal Die over Mij getuigen".
De leer van de hypostaseis (zelfstandige Personen) is gebaseerd op Hebreeën 1:3: "Hij (Jezus, Gods Zoon), Die de afstraling van Gods heerlijkheid is en de afdruk (evenbeeld) van Zijn zelfstandigheid (hupostasis: χαρακτὴρ evenbeeld τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ van zijn zelfstandigheid, Vulgata: figura substantiae eius), Die alle dingen draagt door Zijn krachtig woord, heeft, nadat Hij de reiniging van onze zonden door Zichzelf tot stand had gebracht, Zich gezet aan de rechterhand van de Majesteit in de hoogste hemelen".
Volgens de christelijke leer van de drie-eenheid (triniteit) is God zowel transcendent (verheven boven de schepping) als immanent (nabij en werkzaam in de schepping). De Cappadociërs benadrukten dit punt...
Transcedent; God is in de hemel. Hij is hoog verheven en heilig
Immanent: Christus heeft onze menselijke natuur aangenomen en de Heilige Geest woont in harten van mensen...
een systematisch-theologisch onderzoek
naar de Cappadocische bijdrage aan het denken over God Drie-enig
De drie Cappadociërs zijn Basilius van Caesarea (overleden 373) Gregorius van Nazianze (overleden 390) en de jongere broer van Basilius, Gregorius van Nyssa (overleden 395) hebben zich ingezet voor de leer van de Drie-eenheid. De ariaanse controverse liep van 318-381. Het begon bij de ouderling Arius uit Alexandrië. Arius beriep zich in zijn theologische denken op elementen uit de leer van Origenes (185-254). Hij bouwde voort op het subordinatianisme van Origenes: het idee dat de Zoon (Jezus) ondergeschikt is aan God de Vader. Volgens Arius betekende dit dat de Zoon niet gelijk is aan de Vader maar dat hij het hoogste schepsel is. Athanasius, de tegenstander van Arius beriep zich ook op Origenes. Origenes leerde ook dat de Zoon gelijk is aan de Vader en dat de eeuwige generatie van de Zoon.
Na Nicea (325) ging de strijd nog verder. Vooral Athanasius heeft zich ingezet voor de wezensgelijkheid van de Zoon aan de Vader. Hij werd daardoor 5 keren verbannen. In Alexandrië werd zelf in zijn plaats een ariaanse bisschop aangesteld. Toch keerde hij steeds terug en bleef hij zich inzette voor de leer van Nicea. Hij vond deze leer terug in de Schrift. De drie Cappadocische kerkvaders streden aanvankelijk in Asia minor tegen ketters opvattingen over de Zoon en de Heilige Geest maar hun inzet werd uiteindelijk overgenomen door het concilie van Constantinopel in 381. Toen werd de strijd beslecht.
Tegenover de leer van het aangezicht (prosopon) die stelde dat God meerdere gezichten (prosopa) heeft maar toch zelfde God is, stelden zijn dat God bestaat in drie hypostaseis, personen. De metafoor Licht werd door hen ingezet maar ook vuur. De Zoon is van hetzelfde Licht als de Vader. De Zoon ie geboren uit de Vader maar dat is van eeuwigheid. De Vader is vuur (oorsprong) en Zoon is Licht. Beide zijn onafscheidelijk. Waar vuur is daar is ook meteen Licht. Jezus zegt in Johannes 8,12 dat Hij het Licht van de wereld is. In 1Johannes 1,5 zegt Johannes dat God een Licht is. Dus Licht is hier het gemeenschappelijke.
Ook de Geest van in het geding door de pneumatomachen, Geestbestrijders. Zij stelden dat de Geest een kracht was. De Geest is echter ook God maar niet verwekt door de Vader. Hij is uitgegaan (ekporeusis) uit de Vader (Johannes 15,26) . Dat leert de Schrift. Bovendien staat in Mattheüs 28,19 het doopbevel waarin staat dat de dopeling gedoopt dient te worden in de naam van de Vader, Zoon en Heilige Geest. Dit ziet op drie personen maar de Schrift leert dat er één God is dus zijn alle drie deze personen God. De Geest is dus niet minder dan de Vader en de Zoon. De Cappadociërs wilden niet namelijk weten van de subordinatie van de Geest en de Zoon aan de Vader. Dit leerde Origenes en baande een weggetje voor Arius. Zoon en Geest zijn evenveel God als de Vader God is en Dezelfde God. Ze zijn wezensgelijk (homoousios) Op dit punt zijn ze scherper dan Athanasius die toch wat meeging met Origenes en enigszins de subordinatie leerde. In 451 in Chalcedon worden de Eén Persoon en twee reële naturen van Jezus verdedigd. Jezus is waarachtig God en waarachtig mens. Die naturen zijn ongescheiden, ongedeeld, onvermengd en onveranderd.
Het meest helder is de doorwerking van de Cappadociërs in de Roomse en Gereformeerde traditie. Denk aan de apostolische geloofsbelijdenis maar ook het doopformulier en de Heidelbergse Catechismus is gebaseerd op de leer van de Drie-eenheid. Andere (moderne) theologen die Arco Meesters bespreekt en zich hebben gebaseerd op de Cappadociërs hebben slechts een gedeelte van hun leer van de Drie-eenheid overgenomen of ze hebben die leer enigszins aangepast.
NB:
De Geest is niet geschapen maar is uitgegaan van de Vader. Johannes 15:26 "Maar wanneer de Trooster is gekomen, Die Ik u zenden zal van de Vader, de Geest van de waarheid, Die van de Vader uitgaat (ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται), zal Die over Mij getuigen".
De leer van de hypostaseis (zelfstandige Personen) is gebaseerd op Hebreeën 1:3: "Hij (Jezus, Gods Zoon), Die de afstraling van Gods heerlijkheid is en de afdruk (evenbeeld) van Zijn zelfstandigheid (hupostasis: χαρακτὴρ evenbeeld τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ van zijn zelfstandigheid, Vulgata: figura substantiae eius), Die alle dingen draagt door Zijn krachtig woord, heeft, nadat Hij de reiniging van onze zonden door Zichzelf tot stand had gebracht, Zich gezet aan de rechterhand van de Majesteit in de hoogste hemelen".
Volgens de christelijke leer van de drie-eenheid (triniteit) is God zowel transcendent (verheven boven de schepping) als immanent (nabij en werkzaam in de schepping). De Cappadociërs benadrukten dit punt...
Transcedent; God is in de hemel. Hij is hoog verheven en heilig
Immanent: Christus heeft onze menselijke natuur aangenomen en de Heilige Geest woont in harten van mensen...
