Eigenlijk was de Franse Revolutie de Parijse Revolutie. Ze begon met de bestorming van de Bastille door een ongedisciplineerde menigte sansculotten, bereikte haar hoogtepunt met de onthoofding van koning Lodewijk XVI op de Place de la Concorde en beleefde haar zwanenzang toen diezelfde sansculotten, nu als soldaten van Napoleons leger, uit de hoofdstad weg marcheerden. Parijs maakte via de revoluties van 1789, 1830, 1848 en 1871 een nieuw Frankrijk en omgekeerd produceerden die revoluties een nieuw Parijs: de Franse hoofdstad metamorfoseerde op minder dan een eeuw van een ville royale tot een bourgeois Babylon, met de Eiffeltoren als (fallisch?) symbool. Als een volleerd reisleider neemt Jacques Pauwels de lezer op sleeptouw door de stormachtigste jaren uit de geschiedenis van de stad aan de Seine. De historische ontrafeling van de Revolutie wordt zo ook een wandeltocht door het toenmalige én het hedendaagse Parijs. Met talrijke illustraties. Compleet herziene editie van Het Parijs van de sansculotten.
GEEN GENOEG BROOD VOOR DE ARMEN IN PARIJS
WAS DE DRUPPEL DIE DE FLES VAN DE OPSTAND LIET OVERLOPEN
Een herziene uitgave
Eerder schreef de historicus en politicoloog Jacques Pauwels (1946) "Het Parijs van de Sansculotten: een reis door de Franse Revolutie" (2007). Dit boek is een herziene editie van dat boek. Pauwels is tamelijk links in zijn gedachtegoed. Dat geeft ook een enigszins links perspectief op de Franse Revolutie maar dat maakt het boek niet minder boeiend om te lezen.
De Franse Revolutie is het effect van de Parijse Revolutie
De titel van het boek laat zien dat Franse Revolutie verbonden is met Parijs. In deze stad begon de Revolutie in 14 Juli 1789 met de bestorming van de Bastille, de staatgevangenis. Deze gevangenis werd gezien als een symbool van de macht van het ancien regime hoewel er maar 7 gevangenen zaten op dat moment. Maar men dacht dat er politieke gevangenen zaten die gemarteld werden. Dat bleken geruchten te zijn die niet klopten. Ondertussen geven die geruchten geven exact de overspannen sfeer aan in die tijd.
De Eifeltoren in Parijs symboliseert de overwinning van de burgers
Het boek eindigt met een nieuw opgericht symbool van de macht door de succesvolle burgers: la tour Eiffel, de Eiffeltoren. Parijs is dan van een koninklijke stad geworden tot het Babylon van de burgers volgens Pauwels. Maar deze burgers profiteerden van de revolutie die door de armen uit Parijs in gang was gezet. Dat is het lot van de Franse Revolutie.
De allerarmsten
Pauwels merkt op in zijn boek dat niet de allerarmsten geprofiteerd hebben van de Franse Revolutie maar een aantal gegoede burgers. De Parijse Revoluties (1789,1830, 1848 en 1871) zijn in het voordeel uitgepakt van deze burgers. Parijs is ten tijde van de bouw van Eifeltoren omgedoopt tot een stad met kapitaal. De burgers hebben het stokje overgenomen van de koning en de adel. De allerarmsten hebben weer het nakijken zoals altijd het geval is. Deze havenots bereiken slechts in 1893 hun hoogtepunt. Je kunt het ook zien als een dieptepunt afhankelijk van je eigen perspectief en je morele kompas In 1893 werden namelijk Lodewijk de 16de en zijn vrouw Maria Antoinette letterlijk een kopje kleiner gemaakt door de guillotine. Pauwels ziet deze guillotine als een vooruitgang omdat het een veel minder pijnlijke dood is dan het Middeleeuwse vierendelen.
De revolutionaire advocaat van de havenots
Robespierre, een advocaat, was de vertegenwoordiger van deze radicale Revolutie. Hij liet iedereen ombrengen die gematigd was. Zelf kwam hij om die reden in 1794 onder de guillotine. Dit geeft aan hoe bloedig de Revolutie was... Volgens Pauwels echter was de revolutie op het platteland bloediger dan in de stad Parijs. Maar in de beeldvorming is Parijs de stad geworden waar het bloed stroomde. We moeten dan ook vooral denken aan het blauwe bloed. Het ombrengen van Lodewijk de 16de en zijn eega in deze stad haalde makkelijker de geschiedenisboeken dan de vele bloederige partijen die op het platteland zich afspeelden van minder bekende personages.
De uiteindelijke aanleiding tot de eerste Parijse Revolutie
Pauwels beschrijft de aanleiding van de Parijs Revolutie 14 juli 1789 helder en zakelijk. De hoofdoorzaak was de economische crisis die gepaard ging met enorme armoede. De graanprijs was bovendien enorm hoog door gebrekkig oogsten in 1787en 1788. Koning Lodewijk de 16de daarentegen leefde in weelde net als de adel en de kerk. Dat stak het gewone volk dat de broekriem juist verder moest aanhalen omdat de staatsschuld werd afgewend op hen en daarbij hadden ze ook nog eens te weinig eten...
Volledige scheefgroei
Uiteraard was dat afwentelen van de staatschuld op het gewone volk niet verstandig omdat dit de scheefgroei nog meer op de spits dreef en de gespannen verhoudingen tussen adel en volk nog meer op scherp zette... Zo had de adel 1/3 van al het land in bezit maar maakte slechts 2 procent van de bevolking uit. De kerk en de clerus daarentegen was enorm rijk en Lodewijk de 16de leefde in weelde in zijn enorme paleis in Versailles samen met Marie Antoinette (een vrouw die zeer luxe leefde en hooghartig was. Zij werd gezien als het symbool van het uitbuitende ancien regime). Dan is gebrek aan brood de vonk die het kruitvat doet ontsteken.
Een maatschappij in beweging
Pauwels laat zien dat de maatschappij voor de revolutie niet statisch was. Er was inmiddels een kleine verandering opgang gekomen. Een aantal burgers begon mee te profiteren van de moderniteit. Ze zaten in de handel of nijverheid en klommen zo op. De regel is dan dat zolang als mensen nog meeprofiteren de kans op opstand klein is maar dat wordt anders als de graanprijs torenhoog wordt en er mensen honger gaan lijden. Dan komt er opstand van de kant van diegenen die niet of nauwelijks te eten hebben. En deze allerarmsten woonden juist in Parijs en niet op het platteland want daar was nog wel wat voedsel te verkrijgen. En zij woonden ook nog eens in de buurt van de Bastille, de staatgevangenis, het symbool van de onderdrukking. Dit was volgens Pauwels de druppel die de fles van de opstand deed overlopen.
Symbolische veranderingen na de revolutie
Pauwels beschrijft de veranderingen na de Revolutie treffend. Zo werd paardenvlees na de Revolutie populair. Niet alleen omdat het zo lekker is maar ook omdat de adel vaak hoog te paard zat. De kleine man of vrouw keek altijd hoog op tegen de adel, volgens Pauwel. Nu keken zij neer op hun bord naar het vlees van de machtige paarden. Dat deed hen goed. Zo boosten zij hun geschonden ego op. Daarnaast werden de herenhuizen van de adel steeds vaker bewoond door de burgers... Er kwam dus een verandering op gang die niet meer te stuiten was en de Eifeltoren is daar het symbool van.
Een prangende vraag
Zo komen we bij de vraag die Pauwel tracht te beantwoorden in dit boek namelijk of de Parijse Revoluties geslaagd zijn. Kortom, was het eten van paardenvlees en het wonen in herenhuizen weggelegd voor heel het volk? Dat was helaas niet het geval. Maar er was wel een verandering in gang gezet maar die verandering was er al enigszins voor de Revoluties. Deze hebben die verandering niet opgang gebracht maar hooguit versneld.
De tragiek van de Revoluties
Of je de Revoluties geslaagd kunt noemen hangt vooral af van welk perspectief je inneemt en welke principes je erop nahoudt. Vanuit een radicaal links perspectief zijn de Revoluties niet geslaagd. Na de Revoluties zijn er weliswaar veel burgers opgeklommen maar de allerarmsten gingen er niet op vooruit. Hooguit was er in 1791 een commune waarin gelijkheid was en waarvan de armen leken te gaan profiteren. Deze commune was echter een zeer kort leven beschoren. Pauwels betreurt dat omdat juist zij die Revolutie waren begonnen niet van de Revoluties hebben geprofiteerd. Vanuit christelijk oogpunt vallen de Revoluties ook te betreuren. Niet alleen vanwege de vele doden maar ook vanwege het opkomende ongeloof. Zondermeer kunnen we stellen dat de kerk in die dagen heeft gefaald en de adel evenzo. Maar de Revolutie van bijvoorbeeld 1789 was geen gelovige daad. Integendeel! Volgens Groen van Prinsterer was deze Parijse Revolutie een daad van ongeloof. Om die reden schreef hij er een boek over met als titel: Ongeloof en revolutie.
- Groen van Prinsterer merkt op: "Wij zijn genaderd tot de stellige en rechtstreekse uiteenzetting van het hoofddenkbeeld dezer voorlezingen: de stelling namelijk dat de oorzaak van de Revolutie het ongeloof is" (zie "Ongeloof en revolutie" p.180)
Het Nieuwe Jeruzalem komt eraan zonder ook maar enige menselijke omwenteling
Pauwels citeert tegen het einde van zijn boek Heinrich Heine instemmend. Heine zei: "Frankrijks revolutie is nog lang niet geëindigd en de wereldrevolutie is nog maar pas begonnen". Dat is krasse taal. Een christen hoeft het gelukkig niet te verwachten van deze al te menselijke revoluties maar mag weten dat eens het Nieuwe Jeruzalem neerdaalt uit de hemel. Daar zorgt God voor... Dat neemt niet weg dat het een plicht is van elke christen om armoede en onrecht te bestrijden. Maar dan wel op een geoorloofde wijze.
Tot slot: Pauwels laat op een voortreffelijke wijze zien waarom de armen niet meeprofiteerden van de omwenteling. Een aantal burgers ging er met de buit vandoor... Wie daar meer over wil weten, moet dit boek beslist lezen.
Het boek is bestelbaar bij:
https://www.epo.be/nl/boeken/9789462674080/hoe-parijs-de-revolutie-maakte-en-de-revolutie-parijs-jacques-r-pauwels
